NASA i IBM zaprezentowały Surya. To przełomowy model sztucznej inteligencji zdolny przewidywać rozbłyski słoneczne z dwugodzinnym wyprzedzeniem. To ważny krok w kierunku ochrony infrastruktury krytycznej na Ziemi i bezpieczeństwa misji kosmicznych.
Burze słoneczne – ukryte zagrożenie dla technologicznego świata
Powierzchnia Słońca to arena gwałtownych zjawisk: rozbłysków słonecznych, szybkich wiatrów czy koronalnych wyrzutów masy. Kiedy Ziemia znajdzie się na trajektorii takiego zdarzenia, strumień wysokoenergetycznych cząstek może wywołać burzę geomagnetyczną w górnych warstwach atmosfery.
Konsekwencje bywają poważne – uszkodzenia satelitów, zakłócenia w pracy systemów GPS i łączności radiowej czy nawet przerwy w dostawach energii elektrycznej. Według raportu Lloyd’s, globalne skutki poważnej burzy słonecznej mogłyby sięgnąć 2,4 biliona dolarów strat w ciągu pięciu lat.
– Nasze społeczeństwo jest oparte na technologiach wyjątkowo podatnych na kosmiczną pogodę. Tak jak wykorzystujemy meteorologię do prognozowania pogody na Ziemi, tak prognozy pogody kosmicznej przewidują warunki i zdarzenia w przestrzeni, które mogą oddziaływać na naszą planetę i nasze technologie – podkreśla Joseph Westlake, dyrektor działu heliosfery w NASA.
Surya – sztuczna inteligencja patrząca prosto w Słońce
Surya, której nazwa w sanskrycie oznacza „Słońce”, to pierwszy tak zaawansowany foundation model w dziedzinie fizyki heliosferycznej. System został wytrenowany na 9 latach danych zebranych przez teleskop Solar Dynamics Observatory (SDO). Od 2010 roku rejestruje on obrazy Słońca co 12 sekund w wielu długościach fal.
Tradycyjne metody prognozowania burz słonecznych bazują na fragmentarycznych obserwacjach satelitarnych. Surya działa inaczej. Model tworzy przewidywane obrazy tego, jak w kolejnych godzinach będzie wyglądać powierzchnia gwiazdy, symulując jej „przyszłe oblicze”.
– Chcemy dać Ziemi jak najdłuższy czas ostrzeżenia. Mamy nadzieję, że model nauczył się najważniejszych procesów stojących za ewolucją naszej gwiazdy, dzięki czemu możemy uzyskać praktyczne i użyteczne prognozy – mówi Andrés Muñoz-Jaramillo, fizyk słoneczny z SouthWest Research Institute i główny naukowiec projektu.
Przeczytaj także: Lekarz-robot od Google i NASA. Sztuczna inteligencja zadba o zdrowie astronautów
Otwarty kod, globalne możliwości
Surya nie jest zamkniętym projektem. NASA i IBM udostępniają model publicznie na Hugging Face, GitHub oraz w bibliotece TerraTorch. Wraz z nim badacze otrzymują SuryaBench. Jest to zestaw kuratorowanych danych i benchmarków, które ułatwią rozwój aplikacji w zakresie prognozowania pogody kosmicznej.
– Od 2023 roku wspólnie z NASA przesuwamy granice technologii, dostarczając przełomowe fundamentalne modele AI, które pozwalają na bezprecedensowe zrozumienie naszej planety Ziemi. Dzięki Surya stworzyliśmy pierwszy model bazowy, który patrzy Słońcu prosto w oczy i prognozuje jego nastroje – komentuje Juan Bernabé-Moreno, dyrektor IBM Research Europe.
Dlaczego Surya to przełomowe osiągnięcie?
Surya osiągnęła o 16% wyższą dokładność w przewidywaniu rozbłysków słonecznych niż wcześniejsze systemy. IBM bada możliwość wydłużenia prognoz nawet poza dwugodzinne wyprzedzenie.
To może oznaczać realne wzmocnienie ochrony:
- satelitów na niskiej orbicie,
- sieci energetycznych i telekomunikacyjnych,
- systemów nawigacji lotniczej,
- astronautów, którzy w przyszłości będą odbywać misje na Księżyc czy Marsa.
– Łączymy naukową wiedzę NASA z potencjałem sztucznej inteligencji. Tworząc model bazowy wytrenowany na danych heliosferycznych NASA, ułatwiamy analizę złożonych procesów związanych z zachowaniem Słońca z niespotykaną dotąd szybkością i precyzją – podsumowuje Kevin Murphy, Chief Science Data Officer NASA.
Przeczytaj także: Skild AI tworzy „mózg” dla robotów – nowy, innowacyjny projekt wspierany przez Amazon
Słońce pod lupą AI
Surya to kolejny etap długofalowej współpracy NASA i IBM w obszarze AI dla nauki. Wcześniej partnerzy opracowali modele z rodziny Prithvi, które analizują dane satelitarne Ziemi. Wspiera w ten sposób prognozy klimatyczne i przewidywanie ryzyk środowiskowych.
Teraz naukowcy idą krok dalej – w stronę heliosfery. Otwarcie modelu dla globalnej społeczności badaczy i studentów ma przyspieszyć rozwój wiedzy o Słońcu. Stworzy również podstawy do dalszych innowacji w obszarze prognozowania pogody kosmicznej. Holger Mueller z Constellation Research ocenia, że to dopiero początek. Jego zdaniem Surya pokazuje, że AI zarówno wspiera naukowców, jak i wykonuje zadania, które dla ludzi byłyby praktycznie niemożliwe
Dowiedz się więcej o tym, jak działa model Surya.
Porozmawiaj z nami o sztucznej inteligencji
Dołącz do grupy "AI Business" na Facebooku
Polecamy e-book o AI
AI w marketingu – jak zwiększyć sprzedaż i zaangażowanie klientów?
Test Turinga: Czy AI jest już inteligentniejsze od człowieka?